T.C. VAKIFLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ MAKAMINA
(Kültür ve Turizm Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı ve ilgili kamu kurumlarıyla koordineli değerlendirilmek üzere)
Konu: Çorum ili İskilip ilçesinde bulunan, Akşemseddin Hazretleri’nin ailesi ve talebeleriyle ilişkili tarihî ve manevî yapıların korunması, bakım, onarım ve restorasyonlarının gerçekleştirilmesi, inanç turizmine kazandırılması ve projenin 2027 Yılı Yatırım Programı’na alınması talebi
Sayın Genel Müdürüm,
Çorum ili İskilip ilçesi, Anadolu’nun manevî, ilmî ve kültürel tarihine yön veren büyük şahsiyetlerden Akşemseddin Hazretleri’nin izlerini taşıyan son derece kıymetli tarihî ve manevî yapılara ev sahipliği yapmaktadır.
Fatih Sultan Mehmed Han’ın hocası, yol göstericisi, hekimi ve manevî rehberi olan Akşemseddin Hazretleri; yalnızca büyük bir mutasavvıf ve âlim değil, İstanbul’un fethinin manevî hazırlayıcılarından biri ve milletimizin gönlünde “İstanbul’un manevî fatihi” olarak yer edinmiş müstesna bir şahsiyettir.
“Hz. Peygamber’in (s.a.v.) İstanbul’un fethine ilişkin şu müjdesi rivayet edilmektedir:”
“Konstantiniyye elbette fethedilecektir. Onu fetheden komutan ne güzel komutan, o ordu ne güzel ordudur.”
müjdesine mazhar olan Fatih Sultan Mehmed Han’ın yetişmesinde, fetih idealine hazırlanmasında, inancının ve kararlılığının güçlenmesinde Akşemseddin Hazretleri’nin çok önemli bir yeri bulunmaktadır.
Bu bakımdan Akşemseddin Hazretleri, yalnızca Fatih Sultan Mehmed’in hocası değil; onu fetih ülküsüne hazırlayan, zor zamanlarda cesaretlendiren, fetih ordusunun maneviyatını diri tutan ve İstanbul’un fethine ilmî, ahlaki ve manevî bakımdan yön veren bir gönül komutanıdır.
Akşemseddin Hazretleri’nin bir dönem yaşadığı bilinen İskilip’in Dereseki Köyü Evlik Mahallesi’nin, yerel anlatımlarda “evliyaların bulunduğu yer” veya “evliyalar yurdu” anlamıyla ilişkilendirildiği ifade edilmektedir. Ayrıca İstanbul’un fethine yönelik bazı ilmî ve manevî hazırlıkların bu bölgede gerçekleştirildiği yönünde kuşaktan kuşağa aktarılan rivayetler bulunmaktadır.
Bu rivayetlerin tarihî belgeler, vakıf kayıtları, arşiv kaynakları, menâkıbnâmeler ve akademik araştırmalar üzerinden incelenerek açıklığa kavuşturulması; bölgenin yalnızca fiziksel yapılarının değil, sözlü kültürünün ve manevî hafızasının da kayıt altına alınması büyük önem taşımaktadır.
İskilip ilçesinin Dereseki Köyü Evlik Mahallesi ile Aşağı Şıhlar Köyü sınırları içerisinde bulunan cami, muayenehane, türbe ve mezar alanları; bölgenin tarihî kimliği, tasavvuf kültürü, tıp tarihi, vakıf medeniyeti ve manevî mirası açısından önemli değerler taşımaktadır.
Ancak aradan geçen uzun yıllar, iklim şartları ve doğal yıpranma nedeniyle söz konusu yapıların bir bölümünde ciddi bakım, onarım, koruma ve restorasyon ihtiyacı ortaya çıkmıştır.
Bu yapıların korunması, yalnızca eski yapıların onarılması olarak değerlendirilmemelidir. Yapılacak çalışma; Fatih Sultan Mehmed’i yetiştiren manevî iklimin, fetih ruhunun, vakıf medeniyetimizin ve Anadolu irfanının gelecek nesillere aktarılması anlamına gelecektir.
PROJEYE KONU TARİHÎ VE MANEVÎ YAPILAR
İskilip ilçesi Dereseki Köyü Evlik Mahallesi’nde;
Akşemseddin Hazretleri’nin kendi eliyle yaptırdığı rivayet edilen tarihî cami,
Hastaları kabul ederek muayene ve tedavi hizmeti verdiği belirtilen muayenehane,
Oğlu Nurullah Hüda Hazretleri’nin,
Annesinin,
Kız kardeşinin,
Müritlerinin medfun bulunduğu türbe ve mezar alanları yer almaktadır.
Ayrıca Aşağı Şıhlar Köyü’nde Akşemseddin Hazretleri’nin talebelerine ait olduğu belirtilen türbeler bulunmaktadır.
Söz konusu yapılar yalnızca bölge halkına ait mahallî değerler değildir. Bunlar; milletimizin tarihî, kültürel, dinî, ilmî ve tasavvufi mirasının önemli parçalarıdır.
Akşemseddin Hazretleri’nin hekimlik yönünü yansıtan muayenehanenin varlığı, bölgeyi aynı zamanda Türk-İslam tıp tarihi açısından da değerli hâle getirmektedir. Bu yönüyle proje; tarih, kültür, tasavvuf, tıp tarihi, vakıf medeniyeti ve inanç turizmini bir araya getiren bütüncül bir çalışma niteliğindedir.
TARİHÎ VE MANEVÎ ÖNEMİ
Akşemseddin Hazretleri’nin Fatih Sultan Mehmed Han’ın yetişmesindeki rolü, İstanbul’un fethine verdiği manevî destek ve fetih ordusunun moralinin güçlendirilmesine yaptığı katkı dikkate alındığında, onun yaşadığı, ibadet ettiği, talebe yetiştirdiği ve insanlara şifa sunduğu mekânların korunması millî bir sorumluluktur.
Fatih Sultan Mehmed Han’ın askerî ve siyasî dehasının yanında, onu yetiştiren ilim ve irfan dünyasının da tanıtılması gerekmektedir. Çünkü büyük fetihler yalnızca güçlü ordularla değil; güçlü bir inanç, yüksek bir ahlak, sağlam bir ilim anlayışı ve büyük bir medeniyet tasavvuruyla gerçekleştirilmektedir.
Akşemseddin Hazretleri’nin İskilip’te bıraktığı izler, İstanbul’un fethine uzanan bu büyük manevî yolculuğun önemli duraklarından biri olarak değerlendirilmelidir.
Bu nedenle Evlik Mahallesi ile Aşağı Şıhlar Köyü’nde bulunan eserlerin korunması ve bölgenin inanç turizmine kazandırılması;
Akşemseddin Hazretleri’ne karşı tarihî ve manevî vefa borcumuzun yerine getirilmesi,
Fatih Sultan Mehmed’i yetiştiren manevî iklimin tanıtılması,
İstanbul’un fethinin yalnızca askerî değil, ilmî ve manevî yönünün de anlatılması,
Genç nesillerin tarih, inanç, ahlak ve medeniyet değerleriyle buluşturulması,
Anadolu’nun unutulmaya yüz tutmuş manevî merkezlerinin yeniden gün yüzüne çıkarılması bakımından büyük önem taşımaktadır.
Vakıflar Genel Müdürlüğümüzün vakıf medeniyetini ve tarihî eserleri koruma konusundaki tecrübesi ile Kültür ve Turizm Bakanlığımızın kültürel mirasın korunması ve tanıtılması konusundaki görevleri birlikte değerlendirildiğinde, bu tarihî ve manevî mirasın korunması ve inanç turizmine kazandırılması konusunda gerekli çalışmaların başlatılmasının önemli bir kamu sorumluluğu olduğu düşünülmektedir.
MEVCUT DURUM VE TESPİT EDİLEN İHTİYAÇLAR
Yapılarda gözlemlenen başlıca sorunlar şunlardır:
Ahşap taşıyıcı sistemlerin bazı bölümlerinde çürüme ve dayanım kaybı meydana gelmiştir.
Çatı ve tavan sistemleri ekonomik ve teknik kullanım ömürlerini büyük ölçüde tamamlamıştır.
Eski kiremit örtüsü yer yer su geçirir hâle gelmiş ve yapıları yağmur, kar, nem ve diğer dış etkenlere karşı yeterince koruyamaz duruma gelmiştir.
Ahşap yapı elemanlarında deformasyon ve bozulmalar oluşmuştur.
Yağmur suyu tahliye sistemleri yetersiz kalmaktadır.
Türbe, cami ve muayenehane çevresinde ziyaretçi güvenliğini ve düzenli kullanımı sağlayacak çevre düzenlemelerine ihtiyaç bulunmaktadır.
Yapıların tarihî ve manevî önemini anlatan yeterli yönlendirme ve bilgilendirme sistemi bulunmamaktadır.
Ziyaretçilerin ibadet, dua ve ziyaretlerini yapabilecekleri düzenli ve güvenli alanlara ihtiyaç duyulmaktadır.
Zamanında müdahale edilmemesi hâlinde yapıların özgün mimarî özelliklerini ve fiziksel bütünlüklerini kaybetme riski bulunmaktadır.
PROJENİN AMACI
Bu proje ile;
Akşemseddin Hazretleri’nin ailesi ve talebeleriyle ilişkili tarihî ve manevî yapıların korunması,
Cami, muayenehane, türbe ve mezar alanlarının gelecek nesillere güvenli şekilde aktarılması,
Yapıların tarihî ve mimarî özelliklerine uygun olarak restore edilmesi,
Akşemseddin Hazretleri’nin ilmî, tıbbî, tasavvufi ve manevî mirasının tanıtılması,
Fatih Sultan Mehmed’in yetişmesinde etkili olan ilim ve irfan anlayışının gelecek nesillere aktarılması,
Vakıf kültürü ve medeniyet mirasının yaşatılması,
Bölgenin tarihî ve manevî kimliğinin güçlendirilmesi,
İskilip’in inanç ve kültür turizmi merkezlerinden biri hâline getirilmesi,
Yerel rivayetlerin, sözlü tarih anlatımlarının ve kültürel hafızanın bilimsel yöntemlerle araştırılması,
Yapıların sürdürülebilir şekilde korunması ve düzenli bakım sisteminin oluşturulması
amaçlanmaktadır.
PROJENİN KAPSAMI
Proje kapsamında aşağıdaki çalışmaların gerçekleştirilmesi öngörülmektedir:
Tarihî yapıların vakıf kayıtları, mülkiyet durumları ve tescil bilgilerinin araştırılması,
Yapıların uzman ekipler tarafından yerinde incelenmesi,
Mevcut durum tespitlerinin ve hasar analizlerinin yapılması,
Rölöve, restitüsyon, restorasyon ve uygulama projelerinin hazırlanması,
Caminin bakım, onarım ve restorasyonunun gerçekleştirilmesi,
Muayenehanenin bakım, onarım ve restorasyonunun gerçekleştirilmesi,
Türbe ve mezar alanlarının bakım, onarım ve restorasyonunun gerçekleştirilmesi,
Ahşap taşıyıcı sistemlerin özgün malzeme ve yapım tekniklerine uygun şekilde güçlendirilmesi veya gerekli görülen bölümlerinin yenilenmesi,
Çatı konstrüksiyonunun güçlendirilmesi,
Tavan sisteminin özgün yapıya uygun biçimde onarılması veya yenilenmesi,
Ekonomik ömrünü tamamlayan çatı örtüsünün, ilgili Koruma Bölge Kurulunun uygun göreceği, tarihî dokuya uyumlu, dayanıklı ve yalıtım sağlayan malzemelerle yenilenmesi,
Yağmur suyu tahliye sistemlerinin yapılması,
Nem ve su kaynaklı bozulmalara karşı gerekli koruyucu tedbirlerin alınması,
Yapıların yakın çevresinde düzenleme, yönlendirme, aydınlatma ve ziyaretçi güvenliği çalışmalarının gerçekleştirilmesi,
Ziyaretçilerin manevî ortamın vakarına uygun şekilde ibadet, dua ve ziyaretlerini yapabilecekleri alanların düzenlenmesi,
Yapıların tarihî ve manevî önemini açıklayan Türkçe ve yabancı dillerde bilgilendirme panolarının hazırlanması,
Akşemseddin Hazretleri’nin hayatı, Fatih Sultan Mehmed’in yetişmesindeki rolü, hekimliği ve İstanbul’un fethine katkılarının anlatılacağı dijital ve basılı tanıtım materyallerinin hazırlanması,
Bölgedeki sözlü tarih anlatımlarının, yerel rivayetlerin ve tarihî belgelerin araştırılarak kayıt altına alınması,
Evlik Mahallesi ile Aşağı Şıhlar Köyü’nü kapsayan bir “Akşemseddin Hazretleri İskilip Tarih ve Maneviyat Rotası” oluşturulması,
Restorasyon sonrasında periyodik bakım ve koruma programının hazırlanması hedeflenmektedir.
VAKIF KAYITLARININ VE MÜLKİYET DURUMUNUN İNCELENMESİ
Proje kapsamındaki cami, muayenehane, türbe, mezar alanları ve bunlara bağlı taşınmazların;
Vakıf kütük ve arşiv kayıtlarının,
Tapu ve mülkiyet bilgilerinin,
Vakıf eseri veya kültür varlığı statülerinin,
Tescil ve koruma durumlarının,
Daha önce yapılmış bakım, onarım ve restorasyon çalışmalarının
Vakıflar Genel Müdürlüğü ile ilgili kurumların arşivleri üzerinden incelenmesi önem arz etmektedir.
Yapıların Genel Müdürlüğünüzün görev ve yetki alanında bulunduğunun tespit edilmesi hâlinde bakım, onarım ve restorasyon süreçlerinin doğrudan Genel Müdürlüğünüzce yürütülmesi; farklı mülkiyet veya sorumluluk alanlarının bulunması hâlinde ise ilgili kurumlarla ortak bir uygulama modeli oluşturulması uygun olacaktır.
TARİHÎ ARAŞTIRMA VE KÜLTÜREL HAFIZANIN KAYIT ALTINA ALINMASI
Akşemseddin Hazretleri’nin Evlik Mahallesi’ndeki hayatı, burada gerçekleştirdiği irşat, eğitim, sağlık ve ibadet faaliyetleri ile İstanbul’un fethine yönelik hazırlık süreci arasındaki ilişkinin bilimsel olarak araştırılması gerekmektedir.
Bu kapsamda;
Osmanlı arşiv belgelerinin,
Vakıf kayıtlarının,
Şer’iyye sicillerinin,
Menâkıbnâmelerin,
Tapu ve tahrir kayıtlarının,
Eski harita ve fotoğrafların,
Yerel tarih çalışmalarının,
Bölge halkından aktarılan sözlü tarih ve rivayetlerin
üniversiteler, tarihçiler, sanat tarihçileri, ilahiyatçılar ve ilgili uzmanlar tarafından birlikte değerlendirilmesi önerilmektedir.
Evlik adının “evliyaların yeri” anlamıyla ilişkilendirilmesi ve İstanbul’un fethine yönelik manevî hazırlıkların burada gerçekleştirildiğine dair anlatımların da bilimsel bir araştırma konusu olarak ele alınması; doğrulanabilen bilgilerin kamuoyuna ve ziyaretçilere güvenilir kaynaklarla aktarılması uygun olacaktır.
İNANÇ VE KÜLTÜR TURİZMİNE KAZANDIRILMASI
Proje yalnızca yapıların fiziksel olarak onarılmasıyla sınırlı tutulmamalıdır. Restorasyonun ardından bölgenin tarihî ve manevî değerine uygun bir ziyaret ve tanıtım modeli oluşturulmalıdır.
Bu kapsamda;
Evlik Mahallesi ve Aşağı Şıhlar Köyü’nün ortak bir inanç turizmi güzergâhı içinde değerlendirilmesi,
Akşemseddin Hazretleri’nin hayatını ve eserlerini anlatan ziyaretçi bilgilendirme alanlarının oluşturulması,
Cami, muayenehane, türbe ve mezar alanlarının birbirleriyle bağlantılı şekilde tanıtılması,
Ziyaretçi ulaşımı ve güvenliği için yol, otopark, dinlenme ve yönlendirme alanlarının düzenlenmesi,
Bölgenin manevî vakarını ve tarihî dokusunu bozacak kontrolsüz ticarileşmeden kaçınılması,
Rehberli ziyaret, kültür gezisi, öğrenci programı ve akademik araştırma faaliyetlerinin desteklenmesi,
Akşemseddin Hazretleri’nin anılacağı kültürel ve ilmî etkinliklerin düzenlenmesi,
Bölgenin Kültür ve Turizm Bakanlığının inanç ve kültür turizmi tanıtım çalışmalarına dâhil edilmesi önerilmektedir.
KURUMLAR ARASI İŞ BİRLİĞİ VE KOORDİNASYON
Çalışmaların; Vakıflar Genel Müdürlüğü,
Kültür ve Turizm Bakanlığı,
Tarım ve Orman Bakanlığı,
Orman Genel Müdürlüğü,
İlgili Vakıflar Bölge Müdürlüğü,
Çorum Valiliği,
İskilip Kaymakamlığı,
İskilip Orman İşletme Müdürlüğü,
İlgili Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu,
Çorum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü,
İskilip Belediyesi,
Üniversiteler,
İlgili sivil toplum kuruluşları ve yerel kurumlar arasında kurulacak koordinasyonla yürütülmesi uygun olacaktır.
Restorasyonda kullanılacak kereste ve diğer ahşap malzemelerin, teknik projelerde belirlenen niteliklere ve Koruma Bölge Kurulu kararlarına uygun olması şartıyla, Tarım ve Orman Bakanlığı ile Orman Genel Müdürlüğü stoklarından İskilip Orman İşletme Müdürlüğü aracılığıyla karşılanması değerlendirilebilecektir.
Tüm bakım, onarım ve restorasyon uygulamalarının; tarihî eserler, ahşap yapılar ve vakıf eserlerinin restorasyonu konusunda uzman mimar, mühendis, sanat tarihçisi, restoratör, konservatör ve uygulama ekiplerinin gözetiminde gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
UYGULAMA ESASLARI
Restorasyon çalışmalarında;
Yapıların özgün mimarî özelliklerinin korunması,
Geleneksel yapım tekniklerine ve özgün malzemeye öncelik verilmesi,
Yapılara zarar verecek nitelikteki kontrolsüz müdahalelerden kaçınılması,
Her türlü uygulamanın rölöve, restitüsyon ve restorasyon projelerine dayandırılması,
İlgili Koruma Bölge Kurulunun izin ve onaylarının alınması,
Uygulama sürecinin teknik ve idarî olarak denetlenmesi,
Yapılan müdahalelerin kayıt altına alınması,
Manevî mekânların vakarına ve ziyaret adabına uygun düzenlemeler yapılması,
Restorasyon sonrasında sürdürülebilir bakım ve koruma planının hazırlanması
esas alınmalıdır.
BEKLENEN KAZANIMLAR
Projenin hayata geçirilmesiyle;
Millî kültür ve vakıf medeniyeti mirasımız korunacaktır.
Fatih Sultan Mehmed’i yetiştiren ilim ve irfan dünyasının önemli bir merkezi gün yüzüne çıkarılacaktır.
Akşemseddin Hazretleri’nin ailesi ve talebeleriyle ilişkili manevî miras gelecek nesillere aktarılacaktır.
İstanbul’un fethinin manevî ve ilmî hazırlık sürecinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlanacaktır.
Tarihî yapıların fiziksel bütünlüğü ve özgün mimarî değerleri korunacaktır.
Akşemseddin Hazretleri’nin hekimlik ve bilim insanlığı yönü tanıtılacaktır.
İskilip ilçesinin inanç ve kültür turizmi potansiyeli geliştirilecektir.
Bölgenin ulusal ve uluslararası düzeyde tanıtımına katkı sağlanacaktır.
Ziyaretçi sayısındaki artışla birlikte bölgenin ekonomik ve sosyal hayatı desteklenecektir.
Genç nesillerin tarih, inanç, ahlak ve medeniyet değerleriyle buluşması sağlanacaktır.
Yerel halkın tarihî ve kültürel mirasa yönelik farkındalığı artacaktır.
Tarihî eserlerin uzun yıllar güvenli ve sürdürülebilir biçimde korunması mümkün olacaktır.
İlgili kurumlar arasında kalıcı bir koruma ve iş birliği modeli oluşturulacaktır.
Akşemseddin Hazretleri’ne ve onun yetiştirdiği fetih nesline karşı tarihî ve manevî vefa gösterilmiş olacaktır.
TALEPLERİMİZ
Yukarıda arz edilen hususlar kapsamında;
Dereseki Köyü Evlik Mahallesi ile Aşağı Şıhlar Köyü’nde bulunan proje konusu yapıların vakıf kayıtlarının, mülkiyet bilgilerinin ve tescil durumlarının araştırılmasını,
Yapıların ilgili Vakıflar Bölge Müdürlüğü ve uzman teknik heyetler tarafından yerinde incelenmesini,
Yapıların mevcut durumlarını ortaya koyacak teknik tespit, hasar analizi ve envanter çalışmalarının yapılmasını,
Gerekli rölöve, restitüsyon, restorasyon ve uygulama projelerinin hazırlanmasını,
Vakıflar Genel Müdürlüğünün görev ve sorumluluk alanında bulunduğu tespit edilen yapıların bakım, onarım ve restorasyonlarının Genel Müdürlüğünüzce gerçekleştirilmesini,
Diğer kamu kurumlarının görev alanına giren hususlarda ilgili bakanlıklar ve kurumlarla gerekli koordinasyonun sağlanmasını,
Restorasyonda ihtiyaç duyulacak ahşap malzemelerin, teknik şartlara ve Koruma Bölge Kurulu kararlarına uygun olmak kaydıyla, Tarım ve Orman Bakanlığı ile Orman Genel Müdürlüğü koordinasyonunda temin edilmesini,
Restorasyon ve konservasyon çalışmalarının tarihî eser restorasyonu konusunda uzman ekipler tarafından gerçekleştirilmesini,
Akşemseddin Hazretleri’nin Evlik Mahallesi’ndeki hayatı ve İstanbul’un fethinin manevî hazırlık süreciyle ilişkisi hakkında tarihî ve akademik araştırma başlatılmasını,
Yerel rivayetlerin, sözlü tarih anlatımlarının, vakıf kayıtlarının ve tarihî belgelerin araştırılarak kayıt altına alınmasını,
Evlik Mahallesi ve Aşağı Şıhlar Köyü’nü kapsayan “Akşemseddin Hazretleri İskilip Tarih ve Maneviyat Rotası” oluşturulmasını,
Bölgenin Kültür ve Turizm Bakanlığının inanç ve kültür turizmi programlarına ve tanıtım güzergâhlarına dâhil edilmesini,
Yapıların tarihî ve manevî önemini anlatan ziyaretçi bilgilendirme ve tanıtım çalışmalarının hazırlanmasını,
Uygulamalar için gerekli proje, ihale, kontrollük ve danışmanlık süreçlerinin başlatılmasını,
Proje için gerekli ödeneğin Vakıflar Genel Müdürlüğü bütçesi ile ilgili kamu kurumlarının yatırım, restorasyon ve tanıtım ödenekleri kapsamında planlanmasını,
Projenin 2027 Yılı Yatırım Programı’na alınmasını,
Proje tamamlandıktan sonra yapıların düzenli bakım, denetim, tanıtım ve korunmasına yönelik sürdürülebilir bir yönetim planı hazırlanmasını
saygılarımla arz ve talep ederim.
Mustafa DAŞCI
Ankara İskilipliler Derneği Yönetim Kurulu Başkanı
MÜSİAD Merkez Sağlık Sektör Kurul Üyesi
MÜSİAD Ankara Yönetim Kurulu Üyesi
MÜSİAD Ankara Sağlık Sektör Kurulu Başkanı
MÜSİAD Ankara Kurumsal İlişkiler Kurulu Üyesi
Sağlık Yayıncılık Kurucusu