ÇORUM İLÇELERİ HİZMET, YATIRIM, KURUMSAL KATKI VE SONUÇ ÖLÇME–DEĞERLENDİRME RAPORU

Raporun temel amacı;
• İlçelere yapılan hizmetlerin hangi kurum tarafından gerçekleştirildiğini belirlemek,
• Merkezî devlet yatırımları ile belediye hizmetlerini birbirinden ayırmak,
• Milletvekillerinin temsil ve takip katkısını ölçmek,
• Sivil toplum kuruluşları, meslek kuruluşları, muhtarlar ve yerel girişimlerin proje üretme ve takip çalışmalarını görünür hâle getirmek,
• Açıklanan projeler ile tamamlanarak halkın kullanımına sunulan yatırımları birbirinden ayırmak,
• Personel sayısı ile üretilen hizmet arasındaki verimliliği değerlendirmek,
• İlçelerde gerçekleştirilen yatırımların nüfus, istihdam, üretim, ulaşım ve yaşam kalitesine etkisini ortaya koymak olarak belirlenmiştir.
Çalışma, ölçülebilirlik, karşılaştırılabilirlik, kaynak gösterme, kurumsal sorumlulukların ayrıştırılması ve aynı ölçütlerin bütün ilçelere uygulanması ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Ancak, raporda yer verilen bütün bilgi ve değerlendirmelerin kendiliğinden kesinleşmiş resmî veri olduğu anlamına gelmemektedir. Nihai değerlendirmede esas alınması gereken kaynaklar;
• Resmî faaliyet raporları,
• Kamu yatırım programları,
• İhale, sözleşme ve yer teslimi belgeleri,
• Geçici ve kesin kabul tutanakları,
• Belediye bütçe ve kesin hesapları,
• TÜİK ve SGK verileri,
• Bakanlık ve genel müdürlük kayıtları,
• Valilik, kaymakamlık ve İl Özel İdaresi kayıtları,
• Meslek odaları ve ticaret sicili verileri,
• Sivil toplum kuruluşlarının resmî müracaat ve alındı belgeleri olmalıdır.
Bu nedenle raporda yer alan her iddia, hizmet, proje ve kurumsal katkı bağımsız olarak incelenebilir ve ilgili resmî kayıtlar üzerinden doğrulanabilir nitelikte hazırlanmıştır. Belgesi henüz temin edilemeyen bilgiler kesinleşmiş sonuç şeklinde değil; araştırılması, teyit edilmesi veya belgelendirilmesi gereken çalışma ve başvuru bilgisi olarak değerlendirilmiştir.
Raporun hazırlanmasında benimsenen temel ilke şudur:
Devletin yaptığı yatırım belediyeye, belediyenin yaptığı hizmet milletvekiline, sivil toplum kuruluşunun hazırladığı proje ise sonradan açıklama yapan başka bir kişi veya kuruma mal edilmemelidir. Her kişi ve kuruluşun katkısı, yetkisi, sorumluluğu ve ortaya çıkardığı sonuç oranında değerlendirilmelidir.
Bu çalışma bir siyasi kanaat veya kişisel değerlendirme raporu değil; resmî belgelerle doldurulması ve doğrulanması öngörülen bir ölçme, karşılaştırma ve kurumsal performans değerlendirme modeli niteliğindedir.
Bütün ilçelere aynı ölçütlerin uygulanması, olumlu ve olumsuz sonuçların birlikte gösterilmesi, tamamlanan yatırımlar ile henüz proje veya yapım aşamasında bulunan çalışmaların ayrılması esas alınmıştır.
Raporun hiçbir bölümü, herhangi bir kişi veya kurumun niyeti hakkında kesin hüküm oluşturmak amacı taşımamaktadır. Kişisel niyetlere ilişkin değerlendirmeler yerine; başvuru tarihi, proje belgesi, yatırım programı, ödenek, ihale, yapım, teslim ve ortaya çıkan toplumsal sonuçlar esas alınmıştır.
Bu çerçevede raporun;
• İlgili kamu kurumlarının,
• Yerel yönetimlerin,
• Milletvekillerinin,
• Siyasi parti temsilcilerinin,
• Sivil toplum ve meslek kuruluşlarının,
• Muhtarların,
• Basın kuruluşlarının,
• Akademisyenlerin,
• İş insanlarının,
• İlçe halkının inceleme, değerlendirme, düzeltme ve katkılarına açık olduğu özellikle belirtilmektedir.
Raporda eksik, hatalı veya güncelliğini kaybetmiş bir bilgi tespit edilmesi hâlinde; eleştirinin somut belge, resmî kayıt ve doğrulanabilir veriyle birlikte sunulması, çalışmanın daha doğru ve güvenilir hâle gelmesini sağlayacaktır.
Sonuç olarak bu rapor;
Taraf olmak amacıyla değil, tarafların görevlerini ve katkılarını birbirine karıştırmadan ölçmek; hizmeti sahiplenmek amacıyla değil, hizmetin gerçek kaynağını ve sonucunu ortaya koymak; eleştirmek amacıyla değil, Çorum’un bütün ilçelerinde daha adil, verimli ve sürdürülebilir hizmet üretimine katkı sağlamak amacıyla hazırlanmıştır.
Bilgilerinize ve değerlendirmelerinize sunarım

Çorum İlçeleri Hizmet ve Yatırım Ölçme–Değerlendirme Raporu
ÇORUM İLÇELERİ HİZMET, YATIRIM, KURUMSAL KATKI VE SONUÇ ÖLÇME–DEĞERLENDİRME RAPORU
2015–2025 Dönemi ve 2026 Yılında Devam Eden Yatırımlar
1. Raporun amacı
Bu raporun amacı, Çorum’un merkez dışındaki 13 ilçesinde son on yılda gerçekleştirilen hizmet ve yatırımları yalnızca belediye çalışmaları üzerinden değil; bütün sorumlu ve katkı sağlayan yapıları birlikte dikkate alarak değerlendirmektir.
İlçelerin kalkınması tek bir belediye başkanının, milletvekilinin, kamu kurumunun veya sivil toplum kuruluşunun çalışmasıyla gerçekleşmez. Kalıcı sonuç alınabilmesi için;
1. Merkezî devlet ve kamu kurumlarının,
2. Belediyelerin ve yerel yönetimlerin,
3. Milletvekilleri ile siyasi temsil mekanizmasının,
4. Sivil toplum kuruluşları, meslek kuruluşları, muhtarlar ve yerel girişimlerin
birlikte çalışması gerekir.
Bu dört yapının yürüttüğü çalışmaların gerçek değeri ise nüfus, istihdam, üretim, ulaşım, yaşam kalitesi ve vatandaş memnuniyetine yansıyan sonuçlarla ölçülmelidir.

Raporun temel ilkesi şudur:

Bir projenin açıklanması hizmet değildir. Projenin hazırlanması, yatırım programına alınması, ödeneğinin ayrılması, ihale edilmesi, tamamlanması ve halkın kullanımına sunulması gerçek hizmet zincirini oluşturur.

2. Değerlendirme dönemi
Ana değerlendirme dönemi:
1 Ocak 2015–31 Aralık 2025
olarak belirlenmiştir.
2026 yılında başlayan veya devam eden çalışmalar, 2015–2025 döneminin tamamlanmış hizmetleri arasına doğrudan yazılmamalıdır. Bu çalışmalar ayrı bir bölümde:
Devam Eden, Sonucu Henüz Ortaya Çıkmamış Yatırımlar
başlığı altında değerlendirilmelidir.
Örneğin;
Yıkımına başlanan fakat yeni konutları teslim edilmeyen kentsel dönüşüm,
Yatırım programına alınmış fakat tamamlanmamış yol,
Altyapısı süren organize sanayi bölgesi,
İhale hazırlığındaki köprü,
Projesi hazırlanmış fakat yapımına başlanmamış sağlık tesisi
tamamlanmış hizmet olarak tam puan alamaz.

3. Hizmet ve yatırım zinciri
Her proje aşağıdaki aşamalara göre değerlendirilmelidir:
Projenin aşaması Gerçekleşme katsayısı
Sözlü açıklama, siyasi vaat veya ziyaret %0
İhtiyaç tespiti ve ön görüşme %5
Yazılı proje, rapor veya fizibilite hazırlanması %10
Resmî başvurunun yapılması %15
Yatırım programına alınması %20
İhale hazırlığı veya ihale ilanı %25
Sözleşme ve yer teslimi %40
Yapım çalışmalarının devam etmesi %50
Fiziken tamamlanmış fakat faaliyete geçmemiş %75
Tamamlanmış, teslim edilmiş ve kullanımda %100

Bu sistemle herhangi bir kişinin veya kurumun yalnızca açıklama yaparak tamamlanmış hizmet puanı almasının önüne geçilecektir.

4. Hizmet ve yatırımlarda dört temel yapı
4.1. Merkezî devlet ve kamu kurumları
Türkiye’de ilçelerin ekonomik ve sosyal yapısını değiştiren büyük yatırımların ana finansman ve uygulama gücü merkezî devlettir.
İlçeler arası yollar, köprüler, hastaneler, okullar, öğrenci yurtları, organize sanayi bölgesi altyapıları, barajlar, sulama sistemleri, TOKİ konutları, büyük spor tesisleri, huzurevleri, bakım merkezleri, tarihî eser restorasyonları ve büyük kamu binaları çoğunlukla devlet kurumları tarafından gerçekleştirilir.

Başlıca yatırımcı kamu kurumları şunlardır:
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı,
Karayolları Genel Müdürlüğü,
Sağlık Bakanlığı,
Millî Eğitim Bakanlığı,
Gençlik ve Spor Bakanlığı,
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı,
Tarım ve Orman Bakanlığı,
Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü,
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı,
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı,
TOKİ,
İller Bankası,
Kültür ve Turizm Bakanlığı,
Valilik,
İl Özel İdaresi,
Kalkınma ajansları,
Üniversiteler ve diğer kamu kurumları.
Devletin yaptığı yatırım belediyenin kendi yatırımı gibi gösterilmemelidir. Ancak belediyenin veya başka bir kuruluşun projeyi hazırlama, yer tahsis etme ve takip etme katkısı ayrıca kaydedilmelidir.
4.2. Belediyeler ve yerel yönetimler
Belediyelerin doğrudan sorumluluk alanı genel olarak şunlardır:
Şehir içi yol ve asfalt,
Parke ve kaldırımlar,
İçme suyu,
Kanalizasyon,
Yağmur suyu hatları,
Temizlik ve atık yönetimi,
Park ve yeşil alan,
İmar ve ruhsat işlemleri,
Zabıta ve itfaiye hizmetleri,
Sosyal ve kültürel belediyecilik,
Belediye sosyal tesisleri,
Yerel ulaşım,
Belediye taşınmazlarının yönetimi,
Personel, bütçe ve borç yönetimi.
Belediyelerin ayrıca büyük devlet yatırımlarına uygun alan hazırlaması, imar düzenlemelerini tamamlaması, kamulaştırma ve altyapı süreçlerine katkı vermesi ve ilçenin ihtiyaçlarını ilgili kurumlara sunması gerekir.
4.3. Milletvekilleri ve siyasi temsil
Milletvekilleri doğrudan yatırım yapan veya ihale gerçekleştiren icracı kurumlar değildir. Milletvekillerinin temel katkısı;
İlçe taleplerini Ankara’ya taşımak,
Bakanlıklar ve genel müdürlüklerle görüşmek,
Projelerin yatırım programına alınmasını takip etmek,
Ödenek ayrılmasına katkı sağlamak,
Geciken ihale ve yapım süreçlerini takip etmek,
İlçeler arasında adil yatırım dağılımını savunmak,
Kamuoyunu doğru ve düzenli bilgilendirmek şeklinde ortaya çıkar.
Bu nedenle:
“Milletvekili yolu yaptı” yerine, “Yol ilgili kamu kurumu tarafından yapıldı; milletvekili yatırım programı, ödenek veya takip sürecine katkı sağladı” denilmelidir.
Yalnızca açılışa katılmak veya proje başladıktan sonra açıklama yapmak, yatırımın ilçeye kazandırılmasında belirleyici katkı olarak kabul edilmemelidir.
4.4. Sivil toplum kuruluşları ve meslek kuruluşları
Sivil toplum kuruluşları doğrudan devlet bütçesini kullanan yatırımcı kuruluşlar değildir. Ancak ilçenin sorunlarını belirleme, ortak akıl oluşturma, proje hazırlama, kamu kurumlarına başvuru yapma ve yatırımları takip etme açısından çok önemli bir görev üstlenir.
Bu yapı içinde;
Hemşehri dernekleri,
Köy dernekleri,
Vakıflar,
Meslek odaları,
Ticaret ve sanayi odaları,
Esnaf kuruluşları,
Ziraat odaları,
Kooperatifler,
İş insanları kuruluşları,
Muhtarlar,
Yerel basın,
Gönüllü platformlar
birlikte değerlendirilmelidir.
Bir STK’nın yalnızca toplantı yapması değil; hangi projeyi hazırladığı, hangi kuruma sunduğu, ne kadar takip ettiği ve hangi sonucu aldığı ölçülmelidir.
5. Bir projenin gerçek katkı sahiplerinin belirlenmesi
Her proje için aşağıdaki bilgiler kaydedilmelidir:
Başlık Kaydedilecek bilgi
Sorunu ilk gündeme getiren Kişi, muhtar, STK, belediye veya siyasi temsilci
İhtiyacı belgeleyen Anket, saha çalışması veya raporu hazırlayan
Projeyi hazırlayan Kurum, kuruluş veya uzman
İlk resmî başvuruyu yapan Başvuru sahibi ve tarihi
Başvuru yapılan kurum Bakanlık, genel müdürlük veya diğer kurum
Siyasi takibi yapan Milletvekili veya siyasi temsilci
Yerel hazırlığı yapan Belediye, kaymakamlık veya özel idare
Finansmanı sağlayan Devlet, belediye, fon veya özel sektör
İhaleyi yapan Yetkili kurum
Uygulamayı yapan Yüklenici ve sorumlu kamu kurumu
Mevcut aşama Vaat, proje, ihale, yapım veya tamamlandı
Ortaya çıkan sonuç İstihdam, kullanıcı, üretim ve toplumsal fayda
Bu sistemle projenin yalnızca son aşamasında görünenlerin bütün hizmeti sahiplenmesinin önüne geçilecektir.

6. Çorum ilçeleri için 100 puanlık ölçme sistemi
A. Merkezî devlet ve kamu yatırımları — 35 puan
Değerlendirme alanı Puan
Devlet yolları, köprüler ve bölgesel ulaşım 8
Sağlık yatırımları 4
Eğitim ve öğrenci yurdu yatırımları 4
OSB, sanayi, enerji ve üretim altyapısı 5
Tarım, baraj, gölet ve sulama 4
TOKİ, konut ve kentsel dönüşüm 4
Spor, sosyal hizmet ve bakım tesisleri 3
Kültür, turizm ve kırsal altyapı 3
Toplam 35
B. Belediye hizmetleri ve yönetim performansı — 25 puan
Değerlendirme alanı Puan
Şehir içi yol, asfalt, parke ve kaldırım 4
İçme suyu, kanalizasyon ve yağmur suyu 4
Temizlik, çevre ve atık yönetimi 2
Park, yeşil alan ve şehir estetiği 2
Sosyal ve kültürel belediyecilik 2
İmar, ruhsat ve vatandaş işlemleri 2
Personel ve hizmet verimliliği 5
Mali disiplin, borç ve şeffaflık 4
Toplam 25
C. Milletvekilleri ve siyasi temsil katkısı — 10 puan
Değerlendirme alanı Puan
İlçe ihtiyaçlarını Ankara’ya taşıma 2
Bakanlık ve genel müdürlüklerde belgeli takip 2
Yatırım programı ve ödenek katkısı 2
Geciken projeleri sonuçlandırma 2
İlçeler arasında adalet ve şeffaf bilgilendirme 2
Toplam 10
D. STK, oda, muhtar ve yerel girişim katkısı — 10 puan
Değerlendirme alanı Puan
İhtiyaç tespiti, anket ve saha çalışması 2
Yazılı proje ve rapor hazırlama 2
Kamu kurumlarına resmî başvuru 2
İş insanlarını, yatırımcıları ve hemşehrileri harekete geçirme 2
Kamuoyu oluşturma ve sonuç alıncaya kadar takip 2
Toplam 10
E. Yatırımların ilçede oluşturduğu gerçek sonuç — 20 puan
Sonuç göstergesi Puan
Nüfusu koruma, geri dönüş ve göçü azaltma 4
Yeni istihdam ve sigortalı çalışan artışı 5
Açılan–kapanan işletme dengesi 3
Tarım, sanayi, ticaret ve turizm gelirindeki gelişme 3
Ulaşım süresi ve lojistik maliyetindeki iyileşme 3
Yaşam kalitesi ve vatandaş memnuniyeti 2
Toplam 20
Genel toplam: 100 puan
7. Personel ve hizmet verimliliği
Belediyelerin başarısı personel sayısıyla değil, personelin ürettiği hizmetle ölçülmelidir.
Personel almak hizmet değildir. Alınan personelin ilçeye sağladığı ölçülebilir sonuç hizmettir.
7.1. Toplam personel hesabına dâhil edilecekler
Memurlar,
Kadrolu işçiler,
Sözleşmeli personel,
Belediye şirketi personeli,
Geçici ve mevsimlik personel,
Belediye hizmetlerinde çalışan TYP veya İUP personeli.
Geçici personel tam yıl çalışan personel gibi hesaplanmamalıdır.
Çalışma süresi Tam zaman eşdeğeri
12 ay 1,00
9 ay 0,75
6 ay 0,50
3 ay 0,25
7.2. Kullanılacak göstergeler
Her 1.000 kişiye düşen personel
Toplam tam zaman eşdeğer personel ÷ nüfus × 1.000
Personel gider oranı
Personel, şirket personeli, sosyal haklar ve SGK giderleri ÷ düzeltilmiş belediye geliri × 100
Personel başına yatırım
Yıl içinde tamamlanan yatırım değeri ÷ toplam personel
Teknik personel oranı
Mühendis, mimar, şehir plancısı, tekniker, teknisyen, operatör ve saha personeli ÷ toplam personel × 100
Personel başına hizmet
Fen İşleri personeli başına yapılan yol,
Su personeli başına döşenen hat,
Temizlik personeli başına temizlenen alan,
İmar personeli başına sonuçlandırılan işlem,
Sosyal hizmet personeli başına ulaşılan vatandaş,
Zabıta personeli başına denetim,
İtfaiyenin ortalama müdahale süresi.
Personel sayısı yüzde 30 artarken hizmet yüzde 5 artıyorsa verimlilik düşmüştür. Personel yüzde 10 artarken hizmet yüzde 30 artıyorsa verimlilik yükselmiştir.
7.3. Yönetim dönemlerinin ayrılması
Personel karşılaştırmasında şu tarihler esas alınmalıdır:
31 Aralık 2015,
31 Mart 2019,
31 Mart 2024,
31 Aralık 2024,
31 Aralık 2025,
31 Aralık 2026.
Böylece hangi personelin hangi yönetim döneminde alındığı ve bu artışın hizmete nasıl yansıdığı açıkça görülebilecektir.
8. İlçelerin ekonomik ve sosyal sonuç göstergeleri
On yıllık değerlendirmede yalnızca yatırım tutarına bakmak yeterli değildir.
Aşağıdaki sonuçların da ölçülmesi gerekir:
İlçe toplam nüfusundaki değişim,
Genç nüfusun değişimi,
İlçeden göç ve ilçeye geri dönüş,
Sigortalı çalışan sayısı,
Kadın ve genç istihdamı,
Açılan ve kapanan işletmeler,
OSB’de tahsis edilen ve üretime geçen parsel sayısı,
Gerçek fabrika ve çalışan sayısı,
Tarımsal üretim değeri,
Turist ve konaklama sayısı,
Yeni konut ve işyeri sayısı,
Hastaların başka şehirlere sevk oranı,
Öğrencilerin eğitim nedeniyle ilçeden ayrılması,
Vatandaş memnuniyeti.
Nüfus tek başına belediye başarısının ölçüsü değildir. Ancak ulaşım, eğitim, sağlık, iş imkânları ve yaşam kalitesinin toplam sonucunu göstermesi bakımından önemli bir göstergedir.
9. İlçeler bakımından ön değerlendirme
9.1. Osmancık
Osmancık’ın güçlü tarafı, belediye faaliyetlerinin yol, altyapı, şehir düzeni ve sosyal alanlar bakımından daha düzenli ve görünür şekilde yürütülmesidir.
Osmancık’ta değerlendirilmesi gereken başlıca alanlar şunlardır:
Şehir içi asfalt, parke ve yeni yol çalışmaları,
Su ve kanalizasyon altyapısı,
Kent meydanı ve sosyal alanlar,
TOKİ ve konut yatırımları,
Yazı Mahallesi kentsel dönüşüm süreci,
Devlet yolu bağlantıları,
Belediye personeli ve şirket personeli sayısı,
İhaleyle yapılan işler ile belediye personelinin doğrudan yaptığı işlerin ayrımı.
Yazı Mahallesi’nde yıkımın başlaması önemli bir gelişmedir. Ancak yeni yaşam alanları tamamlanıp hak sahiplerine teslim edilmeden bu çalışma tamamlanmış kentsel dönüşüm olarak tam puan alamaz.
9.2. Sungurlu
Sungurlu’nun en önemli üstünlüğü sanayi ve istihdamdır.
Sungurlu OSB’de üretime geçen yatırımlar, savunma sanayisi tesisleri, ana ulaşım koridoruna yakınlık ve yeni istihdam potansiyeli ilçenin ekonomik yapısını değiştirebilecek niteliktedir.
Ancak açıklanan çalışan sayılarıyla fiilen istihdam edilen çalışan sayısı ayrılmalıdır.
Sungurlu için ayrıca;
Sanayi yatırımlarının ilçe nüfusuna etkisi,
Yeni konut ve altyapı ihtiyacı,
Belediye personel verimliliği,
Sanayinin yerel esnaf ve ekonomiye katkısı
ölçülmelidir.
9.3. Alaca
Alaca’da tarımsal üretim güçlü olmakla birlikte tarım dışı istihdam ve sanayi gelişimi sınırlıdır.
Alaca için;
OSB ve sanayi süreci,
Tarımsal ürünlerin işlenmesi,
Açılan ve kapanan işletmeler,
Genç nüfus kaybı,
Ulaşım bağlantıları,
Belediye personel ve yatırım verimliliği
ayrıntılı incelenmelidir.
9.4. İskilip
İskilip’in değerlendirilmesinde belediye, devlet, milletvekilleri ve STK’ların çalışmaları ayrı ayrı ele alınmalıdır.
İskilip’in başlıca sorun ve yatırım alanları şunlardır:
İskilip–Tosya yolu,
İskilip–Kargı yolu,
Alternatif İskilip–Osmancık yolu,
Çorum–İskilip bağlantısı,
İskilip–Bayat–Kızılırmak–Çankırı–Ankara yolu,
Çomu Çayı kalıcı köprüsü,
İskilip OSB’nin iç ve dış altyapısı,
Sağlık ve rehabilitasyon yatırımları,
Spor tesisleri ve öğrenci yurdu,
TOKİ ve konut ihtiyacı,
Tarihî eserlerin korunması,
Köylerin ekonomik ve sosyal kalkınması,
Genç ve kadın istihdamı,
Nüfus kaybının durdurulması.
İskilip’in son yıllardaki hizmet hareketliliği yalnızca belediye başkanının göreve başlama tarihi üzerinden değerlendirilmemelidir.
Mevcut yönetim Nisan 2024’te göreve başlamıştır. Ancak burada ayrıca incelenmesi gereken konu, belediye faaliyetlerinin hangi tarihten sonra daha görünür ve yoğun hâle geldiğidir.
Ankara İskilipliler Derneğinin İskilip’te yaptığı ikinci yönetim toplantısı, Ortak Akıl, Birlik ve Beraberlik Toplantısı, muhtar anketleri ve kamu kurumlarına yapılan başvuruların ardından ilçedeki hizmet gündeminin daha fazla hareketlendiği yönünde bir değerlendirme bulunmaktadır.
Belediye başkanının herhangi bir kişi veya kuruluşu siyasi rakip olarak gördüğü iddiası kesin bilgi şeklinde sunulmamalıdır. Ancak çalışmaların zamanlaması, açıklamalar, ihaleler ve saha faaliyetleri üzerinden önceki ve sonraki dönem karşılaştırılabilir.
10. İskilip OSB ve ulaşım bütünlüğü
İskilip OSB’nin kurulması olumlu bir girişimdir. Ancak OSB alanının oluşturulması tek başına sanayileşme anlamına gelmez.
Gerçek başarı için;
Fabrikaların kurulması,
Üretimin başlaması,
İstihdam oluşması,
Ham maddenin uygun maliyetle ulaşması,
Mamul ürünün pazara ulaştırılması,
Enerji, doğal gaz, su, arıtma ve internet altyapısının tamamlanması
gerekir.
İskilip’te ham madde büyük ölçüde dışarıdan gelecek, mamul ürün ise dış pazarlara gönderilecektir. Bu nedenle ulaşım maliyeti yatırımcı kararında belirleyici olacaktır.
OSB’nin başarısı şu bağlantıların tamamlanmasına bağlıdır:
İskilip–Tosya,
İskilip–Kargı,
Alternatif İskilip–Osmancık,
Çorum–İskilip,
İskilip–Bayat–Kızılırmak–Çankırı–Ankara,
Çomu Çayı kalıcı köprüsü.
Bu yollar yalnızca İskilip yolları değildir. Karadeniz, İç Anadolu ve Marmara arasında bölgesel ulaşım koridorları olarak değerlendirilmelidir.
Doğru değerlendirme şudur:
İskilip OSB bugün için ölü yatırım olarak ilan edilemez. Ancak dış ulaşım, enerji, altyapı ve kesin yatırımcılar aynı takvim içinde sağlanmazsa yüksek atıl kapasite riski taşıyan bir yatırıma dönüşebilir.
OSB’ye tam puan verilebilmesi için;
Tahsis edilen parsel sayısı,
İnşaat ruhsatı alan fabrika sayısı,
Üretime geçen fabrika sayısı,
Gerçek çalışan sayısı,
Üretilen ürün ve ihracat değeri
açıklanmalıdır.
11. Ankara İskilipliler Derneği Yönetiminin proje ve takip çalışmaları
Ankara İskilipliler Derneği, yalnızca sosyal dayanışma ve hemşehri etkinliği yapan bir yapı olarak değil; saha çalışması yapan, proje hazırlayan, kamu kurumlarına resmî başvurular gerçekleştiren ve yatırımları takip eden aktif bir kalkınma kuruluşu olarak değerlendirilmelidir.
Aşağıdaki çalışmalar, dernek yönetiminin beyanı ve dernek arşivindeki müracaat belgeleri esas alınarak değerlendirilmelidir.
11.1. İskilip Ortak Akıl, Birlik ve Beraberlik Toplantısı
İskilip’te ilk defa bu genişlikte gerçekleştirilen toplantıya;
Siyasi parti ilçe başkanları,
Köy ve mahalle muhtarları,
İlçedeki oda başkanları,
Sivil toplum kuruluşları,
Bürokrasinin önde gelen temsilcileri,
İş insanları,
Basın mensupları,
İlçenin sosyal ve ekonomik hayatında görev alan kişiler
davet edilmiştir.
Toplantının amacı İskilip’in sorunlarını siyasi ayrım yapmadan aynı masa etrafında değerlendirmek, ortak çözüm yolları geliştirmek ve kurumlar arasında görev paylaşımı oluşturmaktır.
Bu toplantı, İskilip’te ortak akıl ve kurumsal iş birliğinin başlangıcı olarak değerlendirilmelidir.
11.2. Köy ve Mahalle Muhtarları Anket Projesi
Köy ve mahallelerin sorunlarını doğrudan muhtarlardan öğrenmek amacıyla kapsamlı bir anket çalışması hazırlanmıştır.
Ankette;
Yol,
Su,
Kanalizasyon,
Sulama,
Elektrik,
İnternet,
Sağlık,
Eğitim,
Toplu taşıma,
Tarım ve hayvancılık,
Göç,
Yaşlı ve engelli ihtiyaçları,
Kadın ve genç istihdamı,
Atıl kamu yapıları,
Üretim alanları
gibi başlıklar ele alınmıştır.
Çalışmanın hedefi:
İskilip Köy ve Mahalle İhtiyaç Haritası
oluşturmak ve sonuçları belediye, kaymakamlık, valilik, İl Özel İdaresi, milletvekilleri ve bakanlıklara sunmaktır.
11.3. İskilip sosyal, ekonomik ve mesleki harita çalışması
Muhtar anketlerini tamamlayacak şekilde;
Nüfus yapısı,
Göç,
İşsizlik,
Emekliler,
Meslek sahipleri,
Kadın üreticiler,
Gençler,
Tarımsal ürünler,
Geleneksel meslekler,
Sağlık ve bakım ihtiyacı,
İlçe dışında yaşayan İskiliplilerin ekonomik ve mesleki kapasitesi üzerinden sosyal ve ekonomik harita hazırlanması hedeflenmiştir.
11.4. Gençlik ve Spor Bakanlığı başvurusu
Ankara İskilipliler Derneği Yönetimi tarafından Haziran 2025’te Gençlik ve Spor Bakanlığına yazılı müracaat yapılmıştır.
Başvuruda;
İskilip öğrenci yurdu,
Gençlik merkezi,
Kapalı spor salonu,
Açık ve kapalı spor alanları,
Futbol ve atletizm tesisleri,
Gençlere yönelik eğitim ve sosyal alanlar
talep edilmiştir.
Başvurunun evrak tarihi, sayısı ve verilen kurum cevabı dernek arşivinden rapor ekine konulmalıdır.
11.5. Çorum–İskilip–Bayat–Kızılırmak–Çankırı–Ankara yolu
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına yapılan resmî başvuruda bu güzergâhın şehirler arası yol standardına kavuşturulması talep edilmiştir.
Bu yolun;
Ankara’ya ulaşım süresini kısaltması,
Çorum’a alternatif güzergâh oluşturması,
Bayat ve Kızılırmak’a ekonomik katkı sağlaması,
Tarım ve sanayi ürünlerinin taşıma maliyetini azaltması
hedeflenmektedir.
11.6. İskilip–Tosya yolu
İskilip–Tosya yolunun tamamlanması ve şehirler arası standarda yükseltilmesi için resmî başvuru yapılmıştır.
Bu yol;
İç Anadolu–Karadeniz bağlantısı,
İstanbul–Samsun ana koridoruna erişim,
İskilip OSB’nin lojistik bağlantısı,
Çomu Çayı kalıcı köprüsü
bakımından stratejiktir.
11.7. İskilip–Kargı yolu
İskilip–Kargı yolunun iyileştirilmesi ve şehirler arası yol standardına yükseltilmesi talep edilmiştir.
Bu yol;
Kargı ve Osmancık üzerinden ana ulaşım hattına erişim,
Orman ürünleri ve tarımsal ürün taşımacılığı,
OSB’nin kuzey lojistik bağlantısı
bakımından değerlendirilmiştir.
11.8. Alternatif İskilip–Osmancık yolu
Alternatif İskilip–Osmancık güzergâhının araştırılması ve geliştirilmesi amacıyla başvuru yapılmıştır.
Bu hat;
İstanbul–Samsun kara yoluna ulaşım,
Karadeniz ve Marmara bağlantısı,
Afet ve yol kapanmalarında alternatif güzergâh,
İskilip, Osmancık ve Kargı arasında ekonomik iş birliği
açısından önem taşımaktadır.
11.9. İskilip ulaşım ağının bütüncül değerlendirilmesi
Dernek yönetiminin ulaşım yaklaşımında yollar ayrı ayrı değil, tek bir bölgesel ağ olarak ele alınmıştır.
Çorum–İskilip, İskilip–Tosya, İskilip–Kargı, İskilip–Osmancık ve İskilip–Bayat–Kızılırmak–Çankırı–Ankara yolları, Karadeniz–İç Anadolu–Marmara bağlantısını sağlayacak bütüncül bir ulaşım sistemi olarak değerlendirilmelidir.
11.10. Her Ev Bir Üretim Atölyesi, Her Köy Bir Üretim Fabrikası Projesi
Proje Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına sunulmak üzere hazırlanmış ve ilgili başvurular yapılmıştır.
Projenin temel hedefleri:
Evlerde küçük ölçekli üretim,
Atıl köy okullarının üretim merkezine dönüştürülmesi,
Kadınların üretime katılması,
Sosyal yardım alanların üretici hâline gelmesi,
Köy ürünlerinin kooperatifler aracılığıyla toplanması,
Paketleme, markalaşma ve pazarlama,
Dijital satış ve e-ticaret.
11.11. Kentten Köye Tecrübe Aktarımı ve Gümüş Ekonomi Projesi
Büyük şehirlere göç etmiş, meslek sahibi olmuş ve emekli olmuş kişilerin bilgi ve tecrübelerinin köylere yeniden kazandırılması hedeflenmiştir.
Proje kapsamında;
Emekli ustaların köylerine dönmesi,
Gençlere meslek öğretmesi,
Geleneksel üretimin canlandırılması,
Atıl yapıların üretim alanına dönüşmesi,
Yaşlıların üretim ve sosyal hayata katılması
önerilmiştir.
11.12. Taşlıca üretim, işleme ve kooperatifleşme modeli
Köylerde üretilen ürünlerin;
Toplanması,
Ayrıştırılması,
İşlenmesi,
Soğuk hava deposunda saklanması,
Paketlenmesi,
Ambalajlanması,
Pazarlanması
için Taşlıca merkezli bir üretim ve lojistik yapısı önerilmiştir.
11.13. Tohumdan sofraya izlenebilir üretim
Ürünlerin ekimden hasada, işlenmeden paketlemeye kadar kamera ve kayıt sistemiyle izlenmesi hedeflenmiştir.
Bu çalışma;
Doğal Üretimden Sağlıklı Yaşama – Tohumdan Sofraya İzlenebilir Üretim
anlayışıyla değerlendirilmiştir.
11.14. Ankara İskilipliler Günü – İskilip’in Geçmişi ve Geleceği
Ankara İskilipliler Günü yalnızca yemek ve eğlence programı olarak değil;
İskilip tarihinin tanıtılması,
İlçenin bugünkü sorunlarının tartışılması,
Gelecek projelerinin sunulması,
İş insanları, bürokratlar ve meslek sahiplerinin bir araya getirilmesi
amacıyla hazırlanmıştır.
11.15. Çorum Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Hastanesi
Çorum’da bağımsız ve kapsamlı bir Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Hastanesi kurulması ve projenin 2027 Kamu Yatırım Programına alınması amacıyla Sağlık Bakanlığına çalışma sunulmuştur.
Proje;
İnme,
Ortopedi,
Nörolojik rehabilitasyon,
İş ve trafik kazaları,
Yaşlı nüfus,
Uzun süreli tedavi ihtiyacı,
Başka illere hasta sevkinin azaltılması
gerekçelerine dayanmaktadır.
11.16. Mecitözü geriatri, termal fizik tedavi ve rehabilitasyon merkezi
Mecitözü’nde;
Geriatri,
Yaşlı bakım,
Termal fizik tedavi,
Yataklı rehabilitasyon,
Alzheimer ve demans hizmetleri,
Engelli bakım,
Sağlıklı yaşlanma,
Sağlık turizmi
birimlerini içeren bölgesel bir merkez önerilmiştir.
Projenin 2027 Kamu Yatırım Programına alınması amacıyla Sağlık Bakanlığı ve ilgili sosyal hizmet kurumlarına müracaat edilmiştir.
11.17. Kös Dağı sporcu sağlığı ve irtifa kampı
Kös Dağı bölgesinde;
İrtifa sporcu kampı,
Sporcu sağlığı ve performans laboratuvarı,
Doğa sporları,
Rehabilitasyon,
Yürüyüş ve bisiklet parkurları
oluşturulması önerilmiştir.
11.18. Misak-ı Millî İlkokulunun yeniden işlevlendirilmesi
Restorasyon sonrasında yapının;
Dijital kütüphane,
Kültür ve eğitim merkezi,
İskilip tarih ve hafıza merkezi,
Gençlik çalışma alanı,
Dijital sağlık destek noktası
olarak kullanılması önerilmiştir.
11.19. İskilip köy dernekleri federasyonu
Köy derneklerini ortak bir federasyon çatısı altında toplayarak;
Köy sorunlarını tek dosyada toplamak,
Ortak projeler hazırlamak,
Bakanlıklara ve kamu kurumlarına başvuru yapmak,
Üretim ve kooperatifleşmeyi desteklemek,
Yatırımları sonuçlanıncaya kadar takip etmek
hedeflenmiştir.
11.20. Ankara’daki İskiliplilerin mesleki ve ekonomik envanteri
Ankara’da yaşayan İskilip kökenli vatandaşların;
Meslekleri,
Uzmanlıkları,
İşletmeleri,
Bürokratik tecrübeleri,
Yatırım kapasiteleri,
Akademik ve mesleki birikimleri
üzerinden bir envanter oluşturulması hedeflenmiştir.
11.21. Sanayi ve Teknoloji Bakanına sunulan İskilip raporları
İskilip’in sanayi ve ekonomik gelişimine yönelik hazırlanan raporlarda;
İskilip OSB,
Ulaşım ve lojistik,
Yatırımcı çekme,
Orman ve ahşap ürünleri,
Tarım ve gıda işleme,
Deri, tekstil ve geleneksel üretim,
Kooperatifleşme,
Kadın ve genç istihdamı,
Mesleki eğitim,
Atıl yapıların üretime kazandırılması
başlıkları ele alınmıştır.
Bu raporların tarihleri, başvuru yapılan makamlar ve alındı belgeleri dernek arşivinden nihai rapora eklenmelidir.
12. Ankara İskilipliler Derneğinin rapordaki konumu
Ankara İskilipliler Derneği;
Yalnızca sosyal etkinlik yapan bir hemşehri kuruluşu,
Yalnızca sorunları dile getiren bir baskı grubu,
Yalnızca kamu kurumlarından hizmet isteyen bir yapı
olarak değerlendirilmemelidir.
Dernek yönetimi;
Saha çalışması yapan, muhtar anketleri hazırlayan, ortak akıl toplantıları düzenleyen, proje geliştiren, bakanlıklara resmî başvuru yapan, bölgesel ulaşım ve kalkınma raporları hazırlayan ve süreçleri takip eden aktif bir sivil toplum ve yerel kalkınma kuruluşudur.
Ancak proje hazırlamakla tamamlanmış kamu yatırımı birbirine karıştırılmamalıdır.
Projeyi hazırlayan dernek,
Yatırım kararını veren devlet,
Takip eden milletvekilleri,
Yerel hazırlığı yapan belediye,
İhaleyi ve uygulamayı yapan kamu kurumu
ayrı ayrı belirtilmelidir.
13. Nihai değerlendirme için istenecek veriler
Çorum’un 13 ilçe belediyesi ile ilgili kamu kurumlarından aşağıdaki veriler aynı formatta istenmelidir:
1. 2015–2025 yılları faaliyet raporları,
2. Kesinleşmiş gelir ve gider bütçeleri,
3. Yıllık yatırım harcamaları,
4. Merkezî devlet yatırımları,
5. Kişi başına kamu yatırımı,
6. Belediye personel sayıları,
7. Belediye şirketi personel sayıları,
8. Personel giderleri,
9. Yeni işe alınan ve ayrılan personel,
10. Müdürlük bazında personel dağılımı,
11. Yapılan asfalt ve parke miktarı,
12. Yeni açılan yol,
13. Su, kanalizasyon ve yağmur suyu hatları,
14. Park ve sosyal tesisler,
15. TOKİ ve teslim edilen konutlar,
16. Açılan ve kapanan işletmeler,
17. Sigortalı çalışan sayısı,
18. OSB’de üretime geçen fabrika ve çalışan sayısı,
19. Belediye borcu ve alacakları,
20. Vatandaş başvuru ve memnuniyet verileri.
Milletvekilleri ve siyasi temsil bakımından;
Bakanlıklara verilen yazılar,
Yatırım programına alınan projeler,
Sağlanan ödenekler,
Takip edilen ihaleler,
Sonuçlandırılan yatırımlar
belgelenmelidir.
STK ve meslek kuruluşları bakımından;
Hazırlanan projeler,
Anket ve saha çalışmaları,
Resmî müracaatlar,
Kurum cevapları,
Takip görüşmeleri,
Sonuçlanan çalışmalar
dosyalanmalıdır.
14. Genel sonuç ve temel hükümler
Çorum ilçelerinin son on yıllık hizmet performansını yalnızca belediyeler üzerinden ölçmek doğru değildir.
Büyük ulaşım, sağlık, eğitim, konut, sanayi, tarım ve sosyal hizmet yatırımlarının ana finansman ve uygulama gücü merkezî devlettir.
Belediyeler yerel hizmet, altyapı, şehir düzeni, personel ve mali yönetim bakımından değerlendirilmelidir.
Milletvekilleri temsil, yatırım takibi ve ödenek sürecine katkılarıyla ölçülmelidir.
Sivil toplum kuruluşları ise ihtiyaç tespiti, proje hazırlama, resmî başvuru, kamuoyu oluşturma ve sonuç takibi üzerinden değerlendirilmelidir.
Bu raporun temel hükümleri şunlardır:
Devletin yaptığı yatırım belediyeye, belediyenin yaptığı hizmet milletvekiline, STK’nın hazırladığı proje sonradan açıklama yapan kişiye mal edilmemelidir. Her kurum ve kişi gerçek katkısı oranında kayda geçirilmelidir.
Personel almak hizmet değildir; alınan personelin ürettiği yol, altyapı, temizlik, sosyal hizmet ve vatandaş memnuniyeti gerçek hizmettir.
OSB alanı oluşturmak sanayileşme değildir; fabrikaların kurulması, üretimin başlaması, istihdam oluşması ve ürünlerin pazara ulaşması sanayileşmedir.
Bir projenin açıklanması başarı değildir; yatırım programına alınması, ödeneğinin ayrılması, ihale edilmesi, tamamlanması ve halkın kullanımına sunulması başarıdır.
STK’nın görevi makam talep etmek değil; sorunları belirlemek, proje hazırlamak, resmî başvuru yapmak, ortak akıl oluşturmak ve sonuç alıncaya kadar takip etmektir.
Rekabet daha fazla hizmet üretiyorsa bundan kazançlı çıkan herhangi bir kişi veya kurum değil, ilçe halkıdır.
Gerçek başarı, hizmeti tek başına sahiplenmek değil; devletin, belediyenin, milletvekillerinin, bürokrasinin, muhtarların, odaların, basının, iş insanlarının ve sivil toplum kuruluşlarının ortak çalışmasıyla kalıcı sonuç üretmektir.
SON SÖZ
Devlet büyük yatırımı gerçekleştirir, belediye yerel hizmeti üretir, milletvekili temsil ve takip görevini yürütür, STK ihtiyaçları belirler ve proje geliştirir. Halk ise ortaya çıkan gerçek sonucu değerlendirir.
Çorum ilçeleri arasındaki adil karşılaştırma, ancak bu görevler birbirine karıştırılmadan ve aynı ölçütler bütün ilçelere uygulanarak yapılabilir.
Bilgilerinize ve değerlendirmelerinize sunarım

Mustafa Daşcı
Ankara İskilipliler Derneği Yönetim Kurulu Üyesi
MÜSİAD Ankara Sağlık Sektör Kurulu Başkanı
Sağlık Yayıncılık Kurucusu
İhale Dünyası ve Sağlık Dergisi